Ślub w miesiącu z „r”? 4,6 mln ślubów w Polsce dzień po dniu

W skrócie

• Polacy unikają trzynastego, i to w każdy dzień tygodnia. W sobotę trzynastego ślubów jest o 30% mniej niż w inne soboty miesiąca, w piątek trzynastego o 28% mniej niż w inne piątki. Piątek wcale nie wypada najgorzej: we wtorek trzynastego bierze się 51% tylu ślubów, co w inne wtorki, w środę 52%. Pary unikają liczby, nie piątku.
• Lipcowa dziura otwiera się z dnia na dzień. Z ostatniej soboty czerwca na pierwszą sobotę lipca liczba ślubów spada do 67%, a z ostatniej soboty lipca na pierwszą sierpnia rośnie do 134%. W lipcową sobotę bierze się średnio 70% tylu ślubów, co w czerwcową i sierpniową, i tak w każdym z 22 lat. Na Litwie, gdzie przesądu nie ma, lipcowej dziury nie ma (105%), a Czechy, gdzie wszystkie letnie miesiące mają „r”, tracą w lipcu 18%: litera tłumaczy więc mniej więcej połowę polskiej dziury.
• Przesądy słabną. W latach 2002–2009 lipcowa sobota miała średnio 65% tylu ślubów, co czerwcowa i sierpniowa, w latach 2018–2025 już 76%. Piątki i soboty wypadające trzynastego: z 58% do 79% tylu ślubów, co zwykle.
• Maj świeci pustkami, i to nie tylko w Polsce. W majową sobotę bierze się 34% tylu ślubów, co w czerwcową i wrześniową, i tak co roku. Czesi unikają maja jeszcze bardziej (32%), Litwini w mniejszym stopniu (70%). Do pandemii majowa dziura się wypłycała (z 16% w 2002 roku do 51% w 2019), od 2022 roku znów się pogłębia (38% w 2025).
• Piękne daty to najsilniejszy z przesądów. Środa 12.12.2012 przyciągnęła 316 par, a zwykła grudniowa środa średnio 37. Sobota 07.07.2007: 8 121 ślubów, o 56% więcej niż w inne lipcowe soboty. Silniej działa tylko Wielki Post, ale to reguła Kościoła, nie przesąd.
• Rok przestępny Polakom nie przeszkadza: w latach 1962–2018 zmieniał liczbę ślubów względem trendu średnio o +0,4%. W Rosji ta sama metoda daje −5,9%.
• Ostatki, Wielki Post i Adwent to kalendarz kościelny, nie przesąd. W ostatnią sobotę karnawału ślubów jest o 62% więcej niż w inne soboty stycznia i lutego; w Wielkim Poście ślubów kościelnych jest 2,5% tylu, co zwykle, w Adwencie 20%.

Lipiec, jedyny letni miesiąc bez „r”

Przesąd każe brać ślub w miesiącu, który ma w nazwie literę „r”: w marcu, czerwcu, sierpniu, wrześniu, październiku albo grudniu. To sześć miesięcy z dwunastu, ale najciekawszy jest jeden z pozostałych: lipiec. Pogoda, urlopy i wesela pod gołym niebem przemawiają za nim tak samo jak za czerwcem i sierpniem. Jeśli lipiec mimo to przegrywa z sąsiadami, winna może być litera.

I przegrywa co roku. Liczymy, ile ślubów przypada na jedną lipcową sobotę (sobót bywa w miesiącu cztery albo pięć), i dzielimy przez średnią z czerwca i sierpnia. W Polsce wychodzi średnio 70%, w poszczególnych latach od 57% do 80%. Śluby cywilne, na które nie wpływa grafik parafii, dają 78%, kościelne 67%.

Litwa to dobry punkt odniesienia: katolicka, z podobnym klimatem i wakacjami, a lipiec (liepa) też nie ma tam „r”, tyle że nikt nie zwraca na to uwagi. Lipcowej dziury nie ma: średnio 105%. W Czechach wszystkie trzy letnie miesiące mają „r” (červen, červenec, srpen), a lipiec i tak traci 18%. Tyle może kosztować sam środek wakacji, bez udziału litery. Polska traci w lipcu 30–33%, zależnie od sposobu liczenia, więc litera może tłumaczyć mniej więcej połowę tej dziury, a nie całą. Ciekawe, że polskie śluby cywilne (78%) są blisko Czech (82%): nadwyżkę spadku dają głównie śluby kościelne (67%).

Mocnym argumentem są skoki na przełomie miesięcy. Pogoda, urlopy i żniwa zmieniają się płynnie, z tygodnia na tydzień; litera zmienia się pierwszego dnia miesiąca. Z ostatniej soboty czerwca na pierwszą sobotę lipca liczba ślubów spada średnio do 67%, z ostatniej soboty lipca na pierwszą sierpnia rośnie do 134%, a z tygodnia na tydzień w obrębie lipca się nie zmienia (100%).

Ten test dodaliśmy jednak po liczeniu, a skoki zdarzają się też tam, gdzie litera się nie zmienia. Z ostatniej soboty września na pierwszą października liczba ślubów spada do 83%, choć z tygodnia na tydzień we wrześniu zmienia się niewiele (96%); ze stycznia na luty spada do 80% (w styczniu 101%). Lipcowe skoki są średnio 2,1 raza większe od tych dwóch, największych bez zmiany litery. Na przełomie kwietnia i maja skok jest jeszcze większy, ale przypadają na niego majówka, pierwsze komunie i koniec Wielkiego Postu, więc go tu nie liczymy. Skok na przełomie maja i czerwca (206%) też ma kilka przyczyn naraz.

Dziura się przy tym wypłyca: w latach 2002–2009 lipcowa sobota miała średnio 65% tylu ślubów, co czerwcowa i sierpniowa, w latach 2010–2017 było to 70%, a w latach 2018–2025 już 76%.

Uczciwie przyznajemy: na lipcową dziurę natrafiliśmy, przeglądając pierwsze liczby, zanim spisaliśmy hipotezy. Dlatego nie wystarczy nam, że jest: sprawdzamy ją osobno dla ślubów cywilnych, dla każdego roku i na tle dwóch krajów bez przesądu. Skoki na przełomie miesięcy wraz z kontrolą i porównanie okresów dodaliśmy po liczeniu.

„Ślub majowy, grób gotowy”

Maj ma złą sławę od czasów rzymskich: już Owidiusz w „Fastach” przytaczał ludowe powiedzenie, że źle jest brać ślub w maju. W Polsce widać to w liczbach. W majową sobotę bierze się średnio 34% tylu ślubów, co w czerwcową i wrześniową, i jest ich mniej w każdym z 22 lat bez pandemii. Wśród ślubów cywilnych jest to 51%.

Tyle że majowa dziura nie jest polską specjalnością. Czesi unikają maja jeszcze bardziej (32%), Litwini w mniejszym stopniu (70%), a Rosjanie mówią, że kto się w maju żeni, ten będzie się całe życie „majać” (ros. маяться, czyli męczyć się). Maj ma też konkurencję: długi weekend, matury, a przede wszystkim pierwsze komunie, które zajmują kościoły, sale i całe rodziny. Część tej dziury to kalendarz, nie przesąd, i nie sposób oddzielić jednego od drugiego.

Do pandemii maj wyraźnie odrabiał straty: w 2002 roku majowa sobota miała 16% tylu ślubów, co czerwcowa i wrześniowa, w 2019 roku już 51%. Od 2022 roku dziura znów się pogłębia: z 46% do 38% w 2025 roku. Hipoteza H1 miała dwie części: majowa sobota słabsza od czerwcowej i wrześniowej w każdym roku (potwierdziła się) i maj słabszy w Polsce niż w Czechach (nie potwierdziła się).

Reguła „r” przez cały rok

Czy miesiąc z „r” wygrywa z sąsiadem bez „r”? Porównaliśmy wszystkie pary sąsiednich miesięcy, w których dokładnie jeden ma „r”, zestawiając liczbę ślubów na sobotę rok po roku. Miesiąc z „r” wygrywa, jeśli ma więcej ślubów w co najmniej dwóch trzecich lat, przegrywa, jeśli w najwyżej jednej trzeciej; pomiędzy jest remis. Reguła wygrywa w 5 z 8 par, w jednej jest remis, ale tam, gdzie wygrywa, zwykle ma sprzymierzeńca.

Marzec ma „r”, a przegrywa z lutym i kwietniem, bo zwykle przypada na Wielki Post. Listopad bez „r” przegrywa z październikiem, ale to miesiąc Zaduszek i szarugi. Jedyna para, w której „r” nie ma żadnego sprzymierzeńca, to lipiec między czerwcem a sierpniem. Hipoteza H3 nie miała prognozy; próg dwóch trzecich lat ustaliliśmy po liczeniu.

Piątek trzynastego, a właściwie każdy trzynasty

Piątkowe śluby to w Polsce mniejszość (10% wszystkich), ale jest ich dość, by było co porównywać. W latach 2002–2025 trzynasty dzień miesiąca wypadł w piątek 41 razy (nie licząc świąt). W taki piątek ślubów było średnio o 28% mniej niż w pozostałe piątki tego samego miesiąca, i to w 40 przypadkach na 41. Gdyby trzynastka nic nie znaczyła, losowo wybrany piątek miesiąca prawie nigdy nie wypadłby tak słabo (p < 0,0001 w teście permutacyjnym).

Niezależna weryfikacja pokazała jednak więcej, niż zakładała hipoteza: trzynastego unika się w każdy dzień tygodnia, a piątek wcale nie wypada najgorzej. W sobotę trzynastego bierze się 70% tylu ślubów, co w inne soboty miesiąca, we wtorek trzynastego 51% tylu, co w inne wtorki, w środę 52%. W tygodniu ślubów jest jednak niewiele, więc te liczby są mniej pewne niż sobotnie. Sąsiednie dni nie odstają (dwunastego 92%, czternastego 104%, piątki i soboty razem). Niechęć słabnie: w latach 2002–2009 piątki i soboty wypadające trzynastego miały 58% tylu ślubów, co zwykle, w latach 2018–2025 już 79%.

Analizę wszystkich dni tygodnia, dni kontrolnych (placebo) i okresów dodaliśmy już po obliczeniach, na wniosek niezależnej weryfikacji. Hipoteza dotyczyła tylko piątku.

Piękne daty

Przesąd na odwrót: data, która „ładnie wygląda”, przyciąga. Porównujemy każdą taką datę z pozostałymi dniami tego samego miesiąca, które wypadają w ten sam dzień tygodnia. 11 z 13 dat pobiło każdy z nich; data 2 lutego 2002 przebiła tylko średnią, a data 4 kwietnia 2004 przegrała. To najsilniejszy z badanych przesądów: 22 lutego 2022 ślubów było 15,2 raza więcej niż w zwykły lutowy wtorek. Silniej działa tylko Wielki Post, ale to reguła Kościoła, nie przesąd.

Do porównania nie bierzemy dni Wielkiego Postu ani ostatkowej soboty, jeśli w miesiącu są inne takie dni. 4 kwietnia 2004 roku przypadła Niedziela Palmowa i ta data przegrała z kalendarzem; 11.11.2011 to Narodowe Święto Niepodległości, a mimo to ta data wygrała ze wszystkimi innymi piątkami listopada. Dla 2 lutego 2002 i 3 marca 2003 inne soboty i poniedziałki miesiąca przypadały na ostatki albo Wielki Post, więc te dwa porównania są niepewne.

Rok przestępny

„Rok przestępny — rok pechowy”, mówi się także w Polsce, ale w liczbach tego nie widać. Liczymy, o ile liczba ślubów w roku odbiega od średniej ruchomej sąsiednich lat (tą samą metodą co w naszym badaniu rosyjskim). W latach 1962–2018 rok przestępny zmienia liczbę ślubów względem trendu średnio o +0,4% (95-procentowy przedział ufności: od −1,2% do +2,1%), a poniżej trendu był w 7 z 14 lat przestępnych, czyli tyle, ile dałby rzut monetą. W Rosji ta sama metoda daje −5,9%, na Litwie +1,3%, w Czechach +0,2%.

Ostatki, Wielki Post i Adwent

To nie przesądy, tylko kalendarz kościelny, ale je również sprawdziliśmy, bo pokazują, jak silnie działa prawdziwa przyczyna. W ostatnią sobotę przed Środą Popielcową ślubów jest o 62% więcej niż w inne soboty stycznia i lutego (więcej w 24 z 24 lat). W soboty Wielkiego Postu ślubów kościelnych jest 2,5% tylu, co w zwykłe soboty lutego, marca i kwietnia, cywilnych 66%. W Adwencie ślubów kościelnych jest 20% tylu, co zwykle, a cywilnych więcej niż zwykle (133% poziomu z sobót listopada i grudnia poza Adwentem). Ślub cywilny nie oznacza przy tym, że para jest niewierząca: biorą go także osoby rozwiedzione, które nie mogą wziąć ślubu kościelnego.

Hipotezy i wyniki

Osiem hipotez spisaliśmy, zanim zajrzeliśmy do danych dziennych. Oto wszystkie, także te, które się nie potwierdziły.

Województwa

Lipcowa dziura jest wszędzie, ale nie wszędzie tak samo głęboka. Najgłębszą ma województwo wielkopolskie (60%), najpłytszą podkarpackie (85%). Z danych regionalnych nie wynika, że przesąd trzyma się lepiej tam, gdzie ślubów kościelnych jest więcej: województwa z dużym udziałem ślubów kościelnych mają raczej płytsze dziury. Najwyższy udział ślubów kościelnych ma województwo podkarpackie (75%), najniższy województwo zachodniopomorskie (50%). To jednak porównanie 16 regionów, a nie ludzi (korelacja na poziomie województw wynosi 0,75 dla lipca i 0,61 dla maja), więc nie mówi, kto unika lipca. Dlaczego na wschodzie lato jest pełniejsze, z tych danych nie wyczytamy.

Tę część dodaliśmy po liczeniu, na wniosek niezależnej weryfikacji. Według województwa zamieszkania przed ślubem; wszystkie śluby miesiąca podzielone przez liczbę sobót, z pominięciem lat pandemii.

Sprawdź swoją datę

Wybierz dzień ślubu: powiemy, co mówią o nim przesądy, a co liczby. Wszystko liczy się w Twojej przeglądarce na podstawie danych z tej strony.

Metoda i ograniczenia

• Dane. GUS, Baza Demografia, tablica 30 „Małżeństwa według dnia i miesiąca zawarcia związku małżeńskiego” za lata 2002–2025 (ogółem, cywilne, wyznaniowe) i tablica 14 (miesiące według województw). To śluby, w których co najmniej jedno z małżonków mieszka w Polsce. Ślub wyznaniowy to ślub zawarty przed duchownym ze skutkami cywilnymi: konkordatowy w Kościele katolickim albo jego odpowiednik w innych Kościołach i związkach wyznaniowych, liczony w dniu ceremonii. Śluby wyłącznie kościelne, bez skutków cywilnych, do statystyki nie trafiają.
• Przeliczenie na sobotę. Miesiące porównujemy według liczby ślubów przypadających na jedną sobotę, bo sobót bywa cztery albo pięć, a w soboty odbywa się 81% ślubów. Litwa i Czechy publikują tylko dane miesięczne, więc żeby porównać trzy kraje, dzielimy wszystkie śluby miesiąca przez liczbę sobót. Lata 2020 i 2021 (pandemia) pomijamy w średnich.
• Hipotezy spisane z góry. Osiem hipotez spisaliśmy w nagłówku skryptu i umieściliśmy w repozytorium, zanim zajrzeliśmy do danych dziennych. Wcześniej widzieliśmy tylko kilka lat w układzie miesięcznym, z lipcową i majową dziurą, dlatego obie weryfikujemy na krajach kontrolnych, zamiast ogłaszać je jako odkrycie. Publikujemy wszystkie wyniki, także hipotezy, które się nie potwierdziły. Po liczeniu, na wniosek niezależnej weryfikacji, dodaliśmy trzynasty dzień miesiąca we wszystkie dni tygodnia, skoki na przełomie miesięcy z kontrolą, porównanie okresów, próg remisu w H3 i województwa; każdą z tych części tak na stronie oznaczamy.
• Piątek trzynastego porównujemy z innymi piątkami tego samego miesiąca (bez świąt); w teście permutacyjnym 10 000 razy losujemy, który piątek miesiąca gra rolę trzynastego.
• Rok przestępny. Roczną liczbę ślubów według Eurostatu (od 1960 roku) porównujemy ze scentrowaną średnią ruchomą 2×4 lata, tą samą metodą co w badaniu rosyjskim.
• Ograniczenia. Ciągłe dane miesięczne GUS zaczynają się w 2002 roku; dla wcześniejszych lat są tylko pojedyncze roczniki, więc nie wiemy, jak głęboka była lipcowa dziura w PRL. Przesądu nie da się zmierzyć wprost: widzimy tylko daty, które pary wybrały, a na wybór wpływają też komunie, urlopy, ceny sal i wolne terminy. W tablicy za 2025 rok GUS ustala, kto jest mieszkańcem Polski, według faktycznego miejsca zamieszkania, a nie, jak wcześniej, według zameldowania na pobyt stały.